“ಸಕ್ಷಮ್ ಕೇಂದ್ರ (CFL & SD) ಸ್ಥಾಪನೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ | ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಮತ್ತು SHG ಅಭಿವೃದ್ಧಿ”

ಪರಿಚಯ

“ಸಕ್ಷಮ್” ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವೇ “ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ”, “ಶಕ್ತಿಯುತ” ಅಥವಾ “ಸ್ವಾವಲಂಬಿ” ಎಂಬುದು. ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗಗಳ ಜನರು—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು, ಮಕ್ಕಳು, ಯುವಕರು, ಹಿರಿಯರು ಹಾಗೂ ಅಂಗವಿಕಲರು—ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಲು ನೆರವಾಗುವ ಕೇಂದ್ರಗಳೇ ಸಕ್ಷಮ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು. ಇಂತಹ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ಆರೋಗ್ಯ ಜಾಗೃತಿ, ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶ, ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ, ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಬಲವರ್ಧನೆಗೆ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.ಇಂದಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಅಕ್ಷರಾಸಕ್ತಿ ಕೊರತೆ, ಮಹಿಳಾ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಕೊರತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿವೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ಷಮ್ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.ಸಕ್ಷಮ್ ಕೇಂದ್ರವು ಉಪ-ಬ್ಲಾಕ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುವ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಮತ್ತು ಸೇವಾ ವಿತರಣಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು Cluster Level Federation (CLF) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಉದ್ದೇಶ SHG ಸದಸ್ಯರು ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವುದು.

Centre for Financial Literacy & Service Delivery (CFL & SD) ಎಂಬ “ಸಕ್ಷಮ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು” ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸ್ವ⁠ಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳ (Self‑Help Groups — SHGs) ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಜ್ಞಾನ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸರ್ಕಾರದ ಮಹತ್ತರವಾದ ಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು Deendayal Antyodaya Yojana – National Rural Livelihoods Mission (DAY‑NRLM) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಜಾದಿ ಕೆ ಅಮೃತ್ ಮಹೋತ್ಸವದ ಭಾಗವಾಗಿ 4‑8 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2021ರ ನಡುವೆ 13 ರಾಜ್ಯಗಳ 77 ಜಿಲ್ಲೆಗಳ 152 ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿತ್ತು

ಸಕ್ಷಮ್ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು

ಸಕ್ಷಮ್ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಹೀಗಿವೆ:

ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ – ಹೊಲಿಗೆ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತರಬೇತಿ, ಹಸ್ತಕಲೆ, ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಮುಂತಾದ ತರಬೇತಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು.
ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ – ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸ್ವ ಉದ್ಯೋಗ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದು.
ಯುವಕರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ – ಉದ್ಯೋಗ ತರಬೇತಿ, ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ.
ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಬೆಂಬಲ – ಟ್ಯೂಷನ್, ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ವಿಕಾಸ ತರಬೇತಿ.
ಆರೋಗ್ಯ ಜಾಗೃತಿ – ಆರೋಗ್ಯ ಶಿಬಿರಗಳು, ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಜಾಗೃತಿ.
ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳ ಬಲವರ್ಧನೆ – ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳ ಮೂಲಕ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ.

2. ಸಕ್ಷಮ್ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಅಗತ್ಯತೆ

ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಬಡವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ:

ನಿರುದ್ಯೋಗದ ಹೆಚ್ಚಳ
ಮಹಿಳೆಯರ ಆರ್ಥಿಕ ಅವಲಂಬನೆ
ಡಿಜಿಟಲ್ ಜ್ಞಾನ ಕೊರತೆ
ಶಾಲಾ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವ ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರಮಾಣ
ಆರೋಗ್ಯ ಅರಿವು ಕೊರತೆ

ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಸಕ್ಷಮ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ವೇದಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ.

3. ಸಕ್ಷಮ್ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಹಂತಗಳು

(1) ಅಗತ್ಯಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆ

ಮೊದಲಿಗೆ, ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನರ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಜನಸಂಖ್ಯೆ
ಯುವಕರ ಸಂಖ್ಯೆ
ನಿರುದ್ಯೋಗ ಪ್ರಮಾಣ
ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳ ಸ್ಥಿತಿ
ಶಿಕ್ಷಣ ಮಟ್ಟ

ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕು.

(2) ಸ್ಥಳದ ಆಯ್ಕೆ

ಸಕ್ಷಮ್ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದಾದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಸ್ಥಳದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವಾಗ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು:

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯ
ಸುರಕ್ಷಿತ ವಾತಾವರಣ
ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಶೌಚಾಲಯ ಸೌಲಭ್ಯ
ತರಬೇತಿ ಕೊಠಡಿ ಮತ್ತು ಕಚೇರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

(3) ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ

ಸಕ್ಷಮ್ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸಂಘಟನೆ ಅಥವಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ:

Ministry of Women and Child Development ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು
National Skill Development Corporation ಸಹಕಾರ
ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆಯ ಅನುಮತಿ

ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುದಾನ ಪಡೆಯಲು ಸರಿಯಾದ ದಾಖಲೆಗಳು ಅಗತ್ಯ.

(4) ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ತರಬೇತಿ ಹಾಲ್
ಕುರ್ಚಿ, ಮೇಜುಗಳು
ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ನೆಟ್
ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟರ್
ಗ್ರಂಥಾಲಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಹೊಲಿಗೆ ಯಂತ್ರಗಳು (ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ)

(5) ತರಬೇತಿದಾರರ ನೇಮಕಾತಿ

ಕೇಂದ್ರದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ತರಬೇತಿದಾರರು.

ಅನುಭವ ಹೊಂದಿರುವ ಶಿಕ್ಷಕರು
ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿದಾರರು
ಸಲಹೆಗಾರರು

4. ನೀಡಬಹುದಾದ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು

(A) ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ತರಬೇತಿ

ಹೊಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಉಡುಪು ತಯಾರಿ
ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತರಬೇತಿ (MS Office, Tally)
ಬ್ಯೂಟಿ ಪಾರ್ಲರ್ ತರಬೇತಿ
ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥ ತಯಾರಿ
ಹಸ್ತಕಲೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು

(B) ಶಿಕ್ಷಣ ಬೆಂಬಲ

ಶಾಲಾ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಟ್ಯೂಷನ್
ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ತರಬೇತಿ
ಡಿಜಿಟಲ್ ಲಿಟರಸಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ

(C) ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿ

ಆರೋಗ್ಯ ಶಿಬಿರಗಳು
ಮಹಿಳಾ ಆರೋಗ್ಯ ಜಾಗೃತಿ
ಕಾನೂನು ಅರಿವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು

5. ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ಸಕ್ಷಮ್ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವಿವಿಧ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಸಾಧ್ಯ:

ಸರ್ಕಾರದ ಅನುದಾನ
ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನೆರವು
CSR ನಿಧಿಗಳು
ತರಬೇತಿ ಶುಲ್ಕ
ದಾನಿಗಳು

ಹಣಕಾಸಿನ ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ.

6. ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ
ಖಜಾಂಚಿ
ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಂಯೋಜಕರು

ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಸಭೆ ನಡೆಸಿ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಾಡಬೇಕು.

7. ಸಕ್ಷಮ್ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಲಾಭಗಳು

ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ವೃದ್ಧಿ
ನಿರುದ್ಯೋಗ ಕಡಿತ
ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಟ್ಟ ಏರಿಕೆ
ಸಮುದಾಯ ಏಕತೆ

8. ಸವಾಲುಗಳು

ಹಣಕಾಸಿನ ಕೊರತೆ
ಜನರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಕೊರತೆ
ತರಬೇತಿದಾರರ ಅಭಾವ
ನಿರಂತರ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು

ಇವುಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಕ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಬೆಂಬಲ ಅಗತ್ಯ.

9. ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನೆಗಳ ಸಹಕಾರ

ಸಕ್ಷಮ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು ವಿವಿಧ ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಬಹುದು:

Skill India Mission
Beti Bachao Beti Padhao
Deen Dayal Upadhyaya Grameen Kaushalya Yojana

ಈ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅನುದಾನ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಬಹುದು.

10. ಭವಿಷ್ಯದ ದೃಷ್ಠಿಕೋನ

ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಷಮ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಆನ್‌ಲೈನ್ ತರಬೇತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್, ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು.

ಸಕ್ಷಮ್ ಕೇಂದ್ರ (Centre for Financial Literacy & Service Delivery – CFL) ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳು (Functions)

(i) ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳ ಗ್ಯಾಪ್ ಗುರುತಿಸುವುದು

ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ:

ಎಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ ಇಲ್ಲ?
ಎಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ವಿಮೆ ಇಲ್ಲ?
ಪಿಂಚಣಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಜನ ನೋಂದಾಯಿಸಿಲ್ಲ?
ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ ಬಳಸುವವರ ಪ್ರಮಾಣ ಎಷ್ಟು?

ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ “Financial Inclusion Gap” ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

👉 ಇದರ ಮೂಲಕ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಲು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ.

(ii) ಗ್ರಾಮವಾರು ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಕ್ಷರತಾ ತರಬೇತಿ

ಗುರುತಿಸಿದ ಕೊರತೆಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ:

ಉಳಿತಾಯದ ಮಹತ್ವ
ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ ಬಳಕೆ
ಸಾಲದ ಸರಿಯಾದ ಉಪಯೋಗ
ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಪಿಂಚಣಿ

ಇವುಗಳ ಕುರಿತು ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

👉 SHG ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ಆಧಾರಿತ ತರಬೇತಿ.

(iii) ಫಾಲೋ-ಅಪ್ ಕಾರ್ಯ

ತರಬೇತಿ ಕೊಟ್ಟ ನಂತರ:

ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಖಾತೆ ತೆರೆದಿದೆಯೇ?
ವಿಮೆ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆಯೇ?
ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯವಹಾರ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಿದೆಯೇ?

ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

👉 ಇದು ಕೇವಲ ಜಾಗೃತಿ ಅಲ್ಲ; ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

(iv) ನೇರ ಸೇವಾ ವಿತರಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳು

(a) ಉಳಿತಾಯ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕ್ ವ್ಯವಹಾರ

ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ ತೆರೆಯಲು ನೆರವು
ಠೇವಣಿ ಮತ್ತು ಹಣ ತೆಗೆಯುವ ವಿಧಾನ
ATM/UPI ಬಳಕೆ

👉 100% ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ ಗುರಿ.

(b) ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯ

SHG ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಂಕೇಜ್
ಉದ್ಯಮ ಸಾಲ
ಬಡ್ಡಿದರ ಅರಿವು

👉 ಅನಧಿಕೃತ ಹಣಕಾಸು ಮೂಲಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು.

(c) ವಿಮೆ ನೋಂದಣಿ

ಜೀವ ವಿಮೆ
ಅಪಘಾತ ವಿಮೆ
ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ

👉 ಕ್ಲೈಂ ಸಲ್ಲಿಕೆಗೆ ಸಹಾಯ.

(d) ಪಿಂಚಣಿ ಯೋಜನೆ

ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಭದ್ರತೆ
ಸಂಚಯ ಆಧಾರಿತ ಪಿಂಚಣಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ

(v) Cashless Ecosystem ಪ್ರಚಾರ

UPI
AEPS
ATM
ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾವತಿ

👉 ನಗದು ರಹಿತ ವ್ಯವಹಾರ ಉತ್ತೇಜನ.

(vi) Doorstep Delivery

DBT ಪಾವತಿ
ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳು ಮನೆ ಬಾಗಿಲಿಗೆ

👉 ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸಹಾಯ.

(vii) ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ

ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂದು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

(viii) Financial Counselling & Grievance Redressal

ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು
ಸಾಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು
ವಿಮಾ ಕ್ಲೈಂ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು

👉 ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ದೂರು ಪರಿಹಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಅನುಷ್ಠಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Implementation Strategy)

ಉಪ-ಬ್ಲಾಕ್ ಮಟ್ಟ

CLF ಮುಖ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ.
ಪ್ರತಿ ಸಕ್ಷಮ್ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ 2 FL CRPಗಳು.

👉 ಗ್ರಾಮ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕ.

FLCRP (Financial Literacy Community Resource Person) ಆಯ್ಕೆ ಮಾನದಂಡಗಳು

ಪ್ರತಿ ಮಾನದಂಡದ ವಿವರಣೆ:

SHG ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿರಬೇಕು
👉 ಸಮುದಾಯದ ವಿಶ್ವಾಸ.
50 ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿರಬೇಕು
👉 ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿರಬೇಕು.
10ನೇ ತರಗತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಹತೆ
👉 ಓದು-ಬರಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ.
18–45 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು
👉 ಚುರುಕು ಮತ್ತು ಸಕ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯ.
ಡೀಫಾಲ್ಟರ್ ಆಗಿರಬಾರದು
👉 ಹಣಕಾಸು ಶಿಸ್ತು.
ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ ಇರಬೇಕು
ವಿಮೆ ಹೊಂದಿರಬೇಕು
ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಲು ಸಿದ್ಧತೆ
Android ಮೊಬೈಲ್ ಇರಬೇಕು

👉 ಡಿಜಿಟಲ್ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅಗತ್ಯ.

ಸಕ್ಷಮ್ ಕೇಂದ್ರದ ಮಾದರಿ (Model)

ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ

2 FL CRPಗಳು

ಉಪಕರಣಗಳು

ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್
ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಧನಗಳು

ಕಚೇರಿ

CLF ಕಚೇರಿ ಅಥವಾ ಸಮೀಪದ ಕಟ್ಟಡ

👉 ಪ್ರತಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 2 ಕೇಂದ್ರಗಳು.

ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

10–15 ಕೇಂದ್ರಗಳು
1 ಲಕ್ಷ SHG ಸದಸ್ಯರು
2 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಒಬ್ಬ ತಜ್ಞ (Consultant)

👉 ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕ

ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು (Expected Outcomes)

Deen Dayal Upadhyaya Grameen Kaushalya Yojana

(i) Village-wise Financial Inclusion Plan

ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹಣಕಾಸು ಒಳಗೊಳ್ಳಿಕೆ ಯೋಜನೆ.

(ii) ಅಗತ್ಯ ಆಧಾರಿತ ತರಬೇತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

SHGಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿ.

(iii) ಹಣಕಾಸು ಶಿಸ್ತು ಸುಧಾರಣೆ

ಸಾಲ ಮರುಪಾವತಿ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವುದು.

(iv) ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳ ಆಳವಾದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ

ಗುರಿಗಳು:

100% Aadhaar ಲಿಂಕ್ ಖಾತೆ
100% ಸಕ್ರಿಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ
75% ವಿಮೆ
100% ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ
25% ಪಿಂಚಣಿ
40% ಡಿಜಿಟಲ್ ವ್ಯವಹಾರ

(v) SHGಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಲ

👉 ಉದ್ಯಮ ವೃದ್ಧಿ.

(vi) NPA ಕಡಿತ

👉 SHG ಸಾಲ ಮರುಪಾವತಿ ಸುಧಾರಣೆ

📞 ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ

ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯಲು ನಿಮ್ಮ ಹತ್ತಿರದ ತಾಲೂಕು ಪಂಚಾಯತ್ ಕಚೇರಿಯ ತಾಲ್ಲೂಕು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ.

ಉಪಸಂಹಾರ

ಸಕ್ಷಮ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಸಮಾಜದ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ವೇದಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮಹಿಳೆಯರು, ಯುವಕರು, ಮಕ್ಕಳು ಹಾಗೂ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ಜನರಿಗೆ ಸಮಗ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಸಮರ್ಪಕ ಯೋಜನೆ, ಹಣಕಾಸು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಸಕ್ಷಮ್ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಬಹುದು.ಸಮಾಜದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಪಾಲಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ ಇಂತಹ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರೆ, ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯುತ ಭಾರತ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಧ್ಯ.