ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳು (Self Help Groups – SHGs) ಸಮಾಜದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುವ ಸಣ್ಣ ಸಮೂಹಗಳಾಗಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಡ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ 10 ರಿಂದ 20 ಜನರ ನಡುವೆ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಗುಂಪುಗಳು, ತಮ್ಮದೇ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪರಸ್ಪರ ಸಹಾಯ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಮಹಿಳೆಯರಾಗಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ SHG ಗಳು ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿವೆ.
SHG ಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವು ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ಉಳಿತಾಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸದಸ್ಯರು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಒಂದು ನಿಗದಿತ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಉಳಿತಾಯವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂಗ್ರಹಿತ ಹಣವನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್ನಲ್ಲಿ Self Help Groups ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಠೇವಣಿಯಾಗಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಣವನ್ನು “ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಧಿ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ನಿಧಿಯು Self Help Groups ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಧಿಯಿಂದ Self Help Groupsಗಳು ತಮ್ಮ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಸಾಲಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಈ ಸಾಲಗಳು ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ವೆಚ್ಚಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳಿಂದ ಸಾಲ ಪಡೆಯಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿರುವ ಬಡ ಜನರಿಗೆ Self Help Groups ಗಳು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕಡಿಮೆ ಬಡ್ಡಿದರ ಮತ್ತು ಸರಳ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಸಾಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು Self Help Groupsಗಳ ವಿಶೇಷತೆಯಾಗಿದೆ.
Self Help Groups ಗಳು ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಇವು ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ, ನಾಯಕತ್ವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತವೆ. ಸದಸ್ಯರು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ತಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಸಮೂಹ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
Self Help Groups ಒಂದು ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಗುಂಪಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಯಾವುದೇ ಸಂಘಗಳ ಕಾಯ್ದೆ, ರಾಜ್ಯ ಸಹಕಾರಿ ಕಾಯ್ದೆ ಅಥವಾ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಜುಲೈ 24, 1991 ರಂದು ಹೊರಡಿಸಲಾದ ಸುತ್ತೋಲೆ (RPCD ಯೋಜನೆ) ಪ್ರಕಾರ SHG ಗಳಿಗೆ ನೋಂದಣಿ ಕಡ್ಡಾಯವಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, SHG ಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು.
ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ Self Help Groups ಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು SHG ಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ “ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಂಕೇಜ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ”ದ ಮೂಲಕ SHG ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ ಸದಸ್ಯರು ಸ್ವ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳು ಬಡವರ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಒಂದು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಾಧನವಾಗಿವೆ. ಇವು ಸಮೂಹ ಸಹಕಾರದ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆ ತರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.Self Help Groups ಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ, ಆತ್ಮನಿರ್ಭರತೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರದ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು (SHGs) ರೂಪಿಸಲು ಯಾರು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ?
ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು (SHGs) ರಚಿಸುವುದು ಸುಲಭವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾದರೂ, ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಣೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ, ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಸೇವೆಯ ಮನೋಭಾವ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಬಡ ಜನರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ SHG ರಚನೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು “ಅನಿಮೇಟರ್” ಅಥವಾ “ಫೆಸಿಲಿಟೇಟರ್” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅನಿಮೇಟರ್ರ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವು ಜನರಿಗೆ ಉಳಿತಾಯದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು, ಗುಂಪಿನ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರ ನಡುವೆ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಅವರು SHG ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ನಿಯಮಿತ ಉಳಿತಾಯ, ಸಭೆಗಳ ಮಹತ್ವ, ಸಾಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಗುಂಪಿನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನಿಮೇಟರ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಪರಿಚಿತನಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಜನರು ಅವನ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸವಿಟ್ಟು ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಉತ್ತಮ ಅನಿಮೇಟರ್ಗಳಾಗಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನಿವೃತ್ತ ಶಿಕ್ಷಕರು ಅಥವಾ ನಿವೃತ್ತ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರು ತಮ್ಮ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಗೌರವದ ಮೂಲಕ ಜನರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಬಹುದು. ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ಕ್ಷೇತ್ರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ Self Help Groups ರಚನೆಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳು ಅಥವಾ ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೂ ಸಹ SHG ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಹಣಕಾಸು ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
ಇದಲ್ಲದೆ, ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ (NGO) ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಟ್ಟದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೂ Self Help Groupsಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಉದ್ಯೋಗವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಸ್ಥಳೀಯ ಯುವಕರು ಸಹ ಸಮಾಜಸೇವೆಯ ಮನೋಭಾವದಿಂದ Self Help Groups ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಮುಂದಾಗಬಹುದು. NABARD ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಕಾಸ್ ವಾಲಂಟಿಯರ್ ವಾಹಿನಿ (VVV) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸದಸ್ಯರೂ ಸಹ ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಜನರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
ಮಹಿಳಾ ಅನಿಮೇಟರ್ಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳಾ SHG ಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಮಹಿಳಾ ಅನಿಮೇಟರ್ಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ತೆರವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗುತ್ತವೆ.
ಆದರೆ, ಅನಿಮೇಟರ್ ಒಬ್ಬನೇ ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. Self Help Groups ಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ತರಬೇತಿ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಹಾಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (NGOಗಳು) SHG ರಚನೆಗೆ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆಗಳು ಸಹ Self Help Groupsಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
ಇದಲ್ಲದೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳುSelf Help Groups ಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ ತೆರೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ SHG ಗಳು ತಮ್ಮ ಹಣಕಾಸು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸುಗಮವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು.
ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳ ರಚನೆ ಒಂದು ಸಹಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅನಿಮೇಟರ್ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಹಕಾರವು SHG ಗಳನ್ನು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿಸಿ, ಬಡ ಜನರ ಜೀವನಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. SHG ಗಳ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಅನಿಮೇಟರ್ಗಳ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಸಂಜೀವಿನಿ – ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನೋಪಾಯ ಅಭಿಯಾನ (KSRLPS) ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ
ಅನಿಮೇಟರ್ನ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳ (SHGs) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ
ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳ (SHGs) ರಚನೆ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅನಿಮೇಟರ್ನ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಅನಿಮೇಟರ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಜನರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಅಥವಾ ಅವರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು/ಅವಳು ಜನರಿಗೆ ಉಳಿತಾಯದ ಮಹತ್ವ, ಗುಂಪು ರಚನೆಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನಿಮೇಟರ್ ಯಾರಿಗೂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಾಲದ ಭರವಸೆ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ, ಅವರು ಸ್ವಯಂ ಸಹಾಯದ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
ಅನಿಮೇಟರ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಭೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸದಸ್ಯರು ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಗುಂಪಿನ ಗುರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮಲ್ಲಿಂದಲೇ ಒಬ್ಬ ನಾಯಕನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಾಯಕ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು, ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಗುಂಪಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊರುತ್ತಾನೆ. ಅನಿಮೇಟರ್ ಈ ನಾಯಕನಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿ, ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಗುಂಪು ಸಕ್ರೀಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ (Functioning of SHGs)
SHG ಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಸರಿಯಾದ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಗುಂಪಿನ ಗಾತ್ರವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 10 ರಿಂದ 20 ಸದಸ್ಯರ ನಡುವೆ ಇರಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸದಸ್ಯರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸದಸ್ಯರಿದ್ದರೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮಾತನಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. SHG ಒಂದು ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಗುಂಪಾಗಿದ್ದು, ನೋಂದಣಿ ಕಡ್ಡಾಯವಿಲ್ಲ.
ಸದಸ್ಯತ್ವ (Membership)
ಒಂದು ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯ ಮಾತ್ರ Self Help Groupsಗೆ ಸೇರಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಗುಂಪು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರ ಅಥವಾ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಿಶ್ರ ಗುಂಪುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ. ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳು ಉತ್ತಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಉಳಿತಾಯದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತತೆ ಮತ್ತು ಸಾಲದ ಸರಿಯಾದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸದಸ್ಯರು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯವರಾಗಿರಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳವರು, ಹಣಕಾಸಿನ ತೊಂದರೆ ಎದುರಿಸುವವರು, ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯ ಹೊಂದಿರುವವರು, ಅಲ್ಪ ಭೂಮಿಯ ರೈತರು SHG ಗಳ ಸದಸ್ಯರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಸಭೆಗಳು (Meetings)
Self Help Groups ಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತ ಸಭೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ. ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಅಥವಾ ಕನಿಷ್ಠ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಬಾರಿ ಸಭೆ ನಡೆಸಬೇಕು. ಸಭೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸದಸ್ಯರು ಪರಸ್ಪರ ನಿಕಟರಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರು ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಜರಾಗುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ. ಇದರಿಂದ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಏಕತೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
ಸಭೆಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಸದಸ್ಯತ್ವ ದಾಖಲೆ, ಮಿನಿಟ್ಸ್ ರಿಜಿಸ್ಟರ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು. ಇದು ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಸದಸ್ಯರ ನಡುವೆ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ.
ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ (Keeping of Accounts)
SHG ಗಳು ಸರಳ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು. ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಲೆಕ್ಕ ಬರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಹೊರಗಿನ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಯುವಕರು ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಭೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಬರೆಯುವುದು ಉತ್ತಮ, ಇದರಿಂದ ಅಕ್ಷರಜ್ಞಾನದ ಕೊರತೆ ಇರುವ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲೂ ವಿಶ್ವಾಸ ಮೂಡುತ್ತದೆ.
ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾದ ಪುಸ್ತಕಗಳು
- ಮಿನಿಟ್ಸ್ ಪುಸ್ತಕ
- ಉಳಿತಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಲ ರಿಜಿಸ್ಟರ್
- ವಾರ / ತಿಂಗಳ ಹಣಕಾಸು ದಾಖಲೆ
- ಸದಸ್ಯರ ಪಾಸ್ಬುಕ್
SHG ಗಳ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಗಳು (Major Functions)
ಉಳಿತಾಯ (Savings):
ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸದಸ್ಯರು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಉಳಿತಾಯ ಮಾಡಬೇಕು. “ಮೊದಲು ಉಳಿತಾಯ – ನಂತರ ಸಾಲ” ಎಂಬುದು SHG ಗಳ ಮೂಲ ತತ್ವ. ಇದರಿಂದ ಸದಸ್ಯರು ಆರ್ಥಿಕ ಶಿಸ್ತು ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ.
ಆಂತರಿಕ ಸಾಲ (Internal Lending):
ಗುಂಪು ತನ್ನ ಉಳಿತಾಯದಿಂದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಸಾಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಾಲದ ಮೊತ್ತ, ಬಡ್ಡಿದರ ಮತ್ತು ಮರುಪಾವತಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಗುಂಪೇ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನೆರವು ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಚರ್ಚೆ (Discussing Problems):
ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಪರಿಹಾರ ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ. ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ದುರ್ಬಲರಾಗಿರುವವರು, ಗುಂಪಾಗಿ ಬಲಿಷ್ಠರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಾಲ (Bank Loan):
Self Help Groups ಗಳು ಬ್ಯಾಂಕ್ನಿಂದ ಸಾಲ ಪಡೆದು ತಮ್ಮ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಸದಸ್ಯರು ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಬಹುದು.ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಅನಿಮೇಟರ್ನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಕ್ರಮಗಳಿಂದ Self Help Groupsಗಳು ಬಡ ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರುತ್ತವೆ. ಇವು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ.
ಹೊಸ ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳು (Self Help Groups – SHGs) ರೂಪಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ Click here
ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ವಿಧಾನ:
-
ನಿಮ್ಮ ಹತ್ತಿರದ ತಾಲೂಕು ಪಂಚಾಯತ್ ಕಚೇರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ
-
ಸಂಜೀವಿನಿ (KSRLPS) ತಾಲ್ಲೂಕು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ
-
ಅಗತ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಹತೆ ಕುರಿತು ವಿಚಾರಿಸಿ
-
ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಹಾಗೂ ನೋಂದಣಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯಿರಿ
ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಮಟ್ಟದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಅಥವಾ ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘದ ಪದಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನೂ ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ತಾಲೂಕಿನ ತಾಲ್ಲೂಕು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.
1 thought on “SHG-Overview of SHG”